Pozornie wolny umysł. Psychologia wpływu i manipulacji. Wydanie drugie rozszerzone

Jesteśmy przekonani, że to my sami podejmujemy nasze decyzje. Że wybieramy produkty, bo ich potrzebujemy, głosujemy zgodnie z własnym przekonaniem, a opinie wyrabiamy sobie na podstawie rzetelnych argumentów. Tymczasem sposób, w jaki ktoś przedstawi informację, kolejność, w jakiej ją usłyszymy, czy po prostu to, że „wszyscy tak robią”, potrafi ustawić nasz wybór, zanim zdążymy o nim pomyśleć. Ta niewygodna myśl jest sednem książki, o której chcę opowiedzieć.

Ta książka zaczyna od pytania, na które większość z nas odpowiada odruchowo: czy ludzie są podatni na manipulację? Pewnie, że tak. A czy ja jestem? No… raczej nie. I właśnie ta pewność siebie jest punktem wyjścia dla Matyldy Kozakiewicz. „Pozornie wolny umysł” pokazuje, że w mniejszym lub większym stopniu wszyscy ulegamy mechanizmom wpływu, a przekonanie o własnej odporności bywa najlepszym sprzymierzeńcem tych, którzy chcą nami sterować.

To popularnonaukowe wprowadzenie do psychologii wpływu, napisane przystępnie i bez akademickiego nadęcia. Autorka porządnie tłumaczy pojęcia, sięga po badania i ilustruje je przykładami z życia: z marketingu, polityki, mediów społecznościowych i zwykłych rozmów. Znajdziemy tu m.in. reguły wpływu społecznego, techniki stopniowego nakłaniania, mechanizmy utrwalania przekonań, a także kreowanie fake newsów i sterowanie opinią publiczną. Całość uzupełniają czytelne grafiki Agaty Dębickiej, które pomagają utrwalić trudniejsze zagadnienia.

Największą zaletą jest dla mnie perspektywa. Książka nie uczy wyłącznie, jak bronić się przed cudzymi sztuczkami, lecz zachęca też do refleksji nad własnym zachowaniem: kiedy sami próbujemy wygrać spór zamiast się porozumieć, kiedy ulegamy presji grupy, kiedy przekonania bronimy dlatego, że już je zadeklarowaliśmy. Nie raz łapiemy się na myśli „o, to znam”.

Zakończenie jest krótkie, ale wartościowe. Autorka podkreśla, że ćwiczenie empatii poznawczej i modelowanie zachowań to jedne z najskuteczniejszych narzędzi wpływu, które działają tylko razem. Dzięki temu książka nie kończy się cynizmem, lecz zachętą do dialogu i budowania relacji z ludźmi o odmiennych poglądach, w których wpływ nie wywołuje oporu. To dojrzałe i potrzebne przesłanie.

To lektura, która pomaga się zatrzymać i uważniej przyglądać temu, co słyszymy, oglądamy i jak podejmujemy decyzje. Szczególnie polecam osobom zaczynającym przygodę z psychologią wpływu, ale i bardziej zaawansowani znajdą tu dobre uporządkowanie wiedzy.